Bức không ảnh đặc biệt về quần thể chùa Phật Tích (Bắc Ninh) chụp năm 1947, đây được xác định là bức ảnh thứ hai, đồng thời cũng là hình ảnh cuối cùng còn ghi lại toàn cảnh quần thể chùa trước khi công trình bị phá hủy trong chiến tranh chống Pháp cùng năm.
Bức không ảnh đặc biệt về quần thể chùa Phật Tích (Bắc Ninh) chụp năm 1947 (gốc)
Trong ảnh, có thể quan sát rõ phần mái chùa đã bị thủng một mảng, cho thấy dấu vết xuống cấp hoặc ảnh hưởng chiến sự ngay trước thời khắc di tích bước vào giai đoạn bi thương nhất trong lịch sử tồn tại của mình.
Bức ảnh mang chú thích tiếng Pháp “Vue aérienne sur l'ensemble de la pagode de Phat-Tich” (Toàn cảnh từ trên cao quần thể chùa Phật Tích), do Claeys Jean-Yves (1896 - 1979) thực hiện. Ông cũng chính là người từng chụp chùa Phật Tích vào năm 1938, để lại những tư liệu hình ảnh quý giá. Hiện ảnh được lưu trữ tại Musée de l'Homme (Photothèque), sau đó được Page Nét Xưa mua bản quyền và phục chế màu.
Chùa Phật Tích, tên chữ là Phật Tích tự (佛跡寺), còn gọi là chùa Vạn Phúc (Vạn Phúc tự 萬福寺), tọa lạc trên sườn phía Nam núi Phật Tích, còn gọi là núi Lạn Kha hay non Tiên, thuộc tỉnh Bắc Ninh ngày nay. Đây là một trong những trung tâm Phật giáo cổ kính và quan trọng bậc nhất miền Bắc, nổi tiếng với pho tượng Phật A-di-đà bằng đá thời Lý lớn nhất Việt Nam.
Theo sử liệu cổ, chùa được khởi dựng vào năm Long Thụy Thái Bình thứ 4 (1057) dưới triều vua Lý Thánh Tông, với quy mô lớn gồm nhiều tòa ngang dãy dọc. Đến năm 1066, nhà vua cho xây thêm một cây tháp cao. Sau khi tháp đổ, người ta phát hiện bên trong pho tượng Phật A-di-đà bằng đá xanh nguyên khối, bên ngoài dát vàng. Sự kiện này được xem là linh ứng đặc biệt, khiến xóm Hỏa Kê gần chùa đổi tên thành thôn Phật Tích.
Năm 1071, vua Lý Thánh Tông từng du ngoạn vùng này và cho khắc chữ “Phật” dài 5 mét vào vách đá trên sườn núi. Cùng với đó, Nguyên phi Ỷ Lan cũng có vai trò quan trọng trong giai đoạn đầu kiến thiết ngôi chùa.
Văn bia “Vạn Phúc Đại Thiền Tự Bi” năm 1686 từng mô tả Phật Tích là thắng cảnh lớn của đất Tiên Du, với thế núi sông bao bọc linh thiêng, kiến trúc kỳ vĩ và phong thủy hiếm có.
Bức không ảnh đặc biệt về quần thể chùa Phật Tích (Bắc Ninh) chụp năm 1947 (đã phục chế màu)
Không chỉ phát triển rực rỡ dưới triều Lý, chùa Phật Tích còn tiếp tục giữ vị thế lớn trong thời Trần. Vua Trần Nhân Tông cho xây dựng tại đây thư viện lớn cùng cung Bảo Hoa, đồng thời sáng tác bộ “Bảo Hoa dư bút” gồm 8 quyển sau khi hoàn thành công trình. Vua Trần Nghệ Tông cũng từng chọn Phật Tích làm nơi tổ chức kỳ thi Thái học sinh.
Đến thời Hậu Lê, năm Chính Hòa thứ bảy (1686) dưới triều vua Lê Hy Tông, chùa được đại trùng tu với quy mô đồ sộ và đổi tên thành Vạn Phúc tự. Người có công lớn là Bà Chúa Trần Ngọc Am, đệ nhất cung tần của Chúa Trịnh Tráng, sau khi rời phủ chúa về đây tu hành. Văn bia thời kỳ này ca ngợi cảnh chùa nguy nga với điện đá, Ao Rồng, gác phượng, lầu cao và hàng linh thú đá đồ sộ.
Đời vua Lê Hiển Tông (1740 - 1786), nơi đây còn từng diễn ra những đại yến hội lớn, cho thấy vị thế đặc biệt của chùa không chỉ trong tôn giáo mà cả đời sống văn hóa - chính trị đương thời.
Tuy nhiên, toàn bộ quần thể kiến trúc cổ gần như bị phá hủy trong chiến tranh chống Pháp năm 1947. Sau năm 1954, chùa được phục dựng dần qua nhiều giai đoạn. Năm 1959, Bộ Văn hóa cho tái tạo ba gian chùa nhỏ để bảo tồn pho tượng A-di-đà quý giá. Tháng 4 năm 1962, chùa Phật Tích chính thức được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.
Bức không ảnh năm 1947 không chỉ là tư liệu quý mà còn là chứng tích cuối cùng về diện mạo của một trong những danh lam Phật giáo cổ xưa của Việt Nam trước khi chiến tranh tàn phá.
Minh Tuệ tổng hợp
Nguồn: Nét Xưa
_240.jpg)
_240.jpg)
_240.jpg)
