Vì phải liên tục thiền trong một khoảng thời gian khá dài với một tư thế ngồi hay nằm, bạn sẽ cảm
thấy mệt và mỏi tay chân. Trong trường hợp này, hãy chú tâm vào nơi mỏi mệt và ghi nhận: “mỏi-mệt, mỏi-mệt, mỏi-mệt”.
Hãy ghi nhận một cách tự nhiên, không quá nhanh cũng không quá chậm. Cảm giác mệt mỏi sẽ dần dần giảm đi và cuối cùng hết hẳn. Nếu sự mệt mỏi kéo dài đến mức không chịu đựng nổi, lúc bấy giờ bạn hãy thay đổi tư thế. Tuy nhiên, đừng quên ghi nhận “muốn, muốn, muốn” trước khi thay đổi tư thế. Mỗi chi tiết chuyển động nhỏ đều phải được ghi nhận một cách trung thực và theo thứ tự.
Nếu dự định đưa tay hay chân lên, hãy ghi nhận: “dự-định, dự-định, dự-định”. Trong khi đưa tay hay chân lên thì ghi nhận: “đưa-lên, đưa-lên, đưa-lên”. Khi duỗi tay, chân ra, ghi nhận: “duỗi, duỗi, duỗi”. Khi đặt tay xuống, ghi nhận: “đặt, đặt, đặt”.
Khi tay hay chân tiếp xúc nhau, ghi nhận: “tiếp-xúc, tiếp-xúc, tiếp-xúc”. Hãy thực hiện mọi động tác thật chậm để dễ ghi nhận. Ngay khi đã ở trong tư thế mới, bạn phải tiếp tục chú tâm vào sự phồng xẹp của bụng. Nếu thấy tư thế mới không thoải mái, muốn đổi tư thế thì cũng phải ghi nhận như trên.
Nếu thấy ngứa ở một chỗ nào đó, hãy chú tâm vào chỗ ngứa và ghi nhận: “ngứa, ngứa, ngứa”. Sự ghi nhận phải tự nhiên, không quá nhanh cũng không quá chậm. Khi cảm giác ngứa biến mất, lại trở về với sự phồng xẹp. Nếu ngứa quá không chịu được và muốn gãi, ghi nhận: “muốn, muốn, muốn”, rồi từ từ đưa tay lên, ghi nhận: “đưa-lên, đưa-lên, đưa-lên”.
Khi tay chạm vào chỗ ngứa, ghi nhận: “đụng, đụng, đụng”. Khi gãi nhẹ vào chỗ ngứa, ghi nhận: “gãi, gãi, gãi”. Khi hết ngứa, không muốn gãi nữa và muốn đưa tay về, hãy ghi nhận: “đưa-về, đưa-về, đưa-về”. Khi tay trở về chỗ cũ và tiếp xúc với tay hay chân, ghi nhận: “đụng, đụng, đụng”. Sau đó tiếp tục quan sát sự phồng xẹp của bụng.
Nếu thấy đau hay khó chịu, hãy chú tâm đến chỗ đau hoặc khó chịu đó. Hãy ghi nhận một cách rõ ràng và chính xác mọi cảm giác phát sinh, chẳng hạn: đau nhức, đè nặng, mệt, tê, cứng, v.v... Cần nhớ rằng những sự ghi nhận này phải tự nhiên; đừng vội vã cũng đừng chậm trễ.
Cơn đau nhức có thể chấm dứt hoặc gia tăng. Khi cơn đau tăng lên, cũng đừng hoảng hốt hay lo sợ, mà chỉ cần tiếp tục thiền; một lúc sau cơn đau sẽ lắng xuống. Nếu cơn đau kéo dài không thể chịu đựng nổi, hãy tạm bỏ qua sự đau nhức và quay về chú tâm vào sự phồng xẹp.
Trích trong: Thực Tập Thiền Quán
Thiền sư Mahasi Sayadaw
