Quán sát tâm sân nhận diện rõ cảm xúc tiêu cực, chúng sẽ lắng xuống

Tóm tắt bài viết

• Trong đời sống có vô số cảm xúc tiêu cực như oán giận, sợ hãi, lo âu, căm ghét… thường xuyên khởi lên trong tâm mỗi người. Đức Phật dạy, tất cả những trạng thái ấy trong tiếng Pali chỉ được gọi bằng một từ duy nhất: DOSA – sân. Khi biết quan sát và nhận diện rõ ràng tâm sân, con người sẽ dần làm chủ được cảm xúc, để tâm trở nên an tĩnh và sáng suốt.

Càng nhìn rõ những cảm xúc và suy nghĩ tiêu cực, chúng càng ít nổi lên.

Cuộc đời quá ngắn ngủi và quý giá làm sao. Càng chánh niệm, bạn càng biết trân trọng thời gian của mình, trân trọng khoảng không gian của tâm mình hơn.

Hãy quan sát tâm mình.

Bạn có cho phép mọi thứ phiền não độc hại vào tâm mình không?

Bạn có thực sự kiểm duyệt những gì thâm nhập tâm mình, từ mắt, từ tai, từ những gì bạn suy nghĩ không?

Hãy suy xét kỹ những từ này, và xem bạn có nhìn ra được những loại cảm xúc đó trong bạn hay không?

• Oán giận, Tàn nhẫn, Chua cay, Hay gây sự, Ác ý, Hờn dỗi, Giận dữ mù quáng – đó thật là những điều kinh khủng.
• Bực dọc, Oán ghét, Căm thù, Thù địch, Nhạo báng.
• Sợ hãi, Bất an, Bứt rứt, Lo ngại, Bồn chồn hốt hoảng, Lo sợ, Khiếp đảm – rất nhiều ngữ nghĩa khác nhau.
• Nghi ngại, Lo lắng, Day dứt, Cáu kỉnh, Kinh sợ, Hãi hùng, Kinh hoàng, Hoảng loạn.

Tất cả những từ này ở trong tiếng Pali chỉ là DOSA, sân. Chỉ một từ trong ngôn ngữ Pali: DOSA, sân. Nó chứa tất cả mọi nghĩa ấy.

• Ghê tởm, Khinh miệt, Khinh bỉ, Coi thường, Ghét cay ghét đắng, Ác cảm, Chán ghét, Khiếp sợ... Rất nhiều sắc thái cảm xúc tiêu cực.
• Xấu hổ, Mặc cảm tội lỗi, Ngượng ngập, Buồn tủi, Hối hận, Nhục nhã, Hối tiếc, Ăn năn hối lỗi, Điên tiết, Thịnh nộ, Oán hận, Phẫn nộ, Bực tức, Căm phẫn, Phật ý, Chua cay, Thù oán, Phiền muộn, Cáu kỉnh, Thù hằn, Căm ghét, Thô bạo, Buồn bã, Sầu khổ, Đau buồn, Ủ rũ, U sầu, U uất, Tự thương hại bản thân, Cô đơn, Chán ngán, Thất vọng, Trầm cảm - Phiền muộn.

Tất cả chỉ có nghĩa là dosa, sân. Chỉ một từ duy nhất. Tôi muốn các bạn hiểu một từ này: DOSA, sân. Tất cả các cảm xúc tiêu cực đó đều là tâm sân.

Đức Phật dạy:

“Sadosam va cittam ’sadosam cittan’ti pajānāti”
(Khi tâm có sân, vị ấy biết rõ tâm đang có sân).

Khi bạn có những suy nghĩ tiêu cực như vậy, hãy nhìn chúng một cách thật cẩn thận và hiểu rằng: chúng là tâm sân. Không phải là tâm sân của bạn, nó không thuộc về bạn. Nó không phải là một ai cả. Nó chỉ là một cảm xúc, một suy nghĩ mà thôi.

Càng nhìn rõ những cảm xúc và suy nghĩ tiêu cực, chúng càng ít nổi lên. Và bạn càng làm chủ được chúng. Hãy hiểu rõ những từ này. Chúng rất quan trọng...

Ngài Thiền sư U Jotika Sayadaw