Rằm tháng Giêng theo Phật giáo

Kinh Ðại Bát Niết Bàn có ghi: Một hôm trên đường hoằng pháp, sau khi thọ trai ở tư

gia chàng thanh niên Cunda, Đức Phật và hàng đệ tử ngự ngang đền tháp Pàvala. Ngài bảo Ànanda rằng: "Này Ànanda, bảo tháp này tuy cũ nhưng sửa chữa lại thì sẽ tốt đẹp hơn; cũng vậy một vị Phật do đắc tứ thần túc có khả năng duy trì tuổi thọ lâu hơn một kiếp của quả địa cầu". Nhưng bất hạnh thay, lời nói của Đức Phật, do năng lực thần thông của Ma Vương che tâm trí khiến Ànanda không hiểu thâm ý của Đức Phật để Ananda cung thỉnh ngài ở lại trần gian thêm nữa để hóa độ chúng sinh.

Ðể rồi sau đó đúng vào ngày Rằm tháng giêng, Ma vương chờ khi Ànanda đi nghỉ, liền vào bạch với đức Phật: "Bạch Thế tôn, những lần trước Thế Tôn hứa với đệ tử là khi nào tứ chúng đông thì Thế Tôn sẽ nhập Niết Bàn. Vậy hôm nay xin thỉnh Thế Tôn hãy nhập Niết Bàn, vì lẽ tứ chúng đã đông và hàng tại gia lẫn xuất gia đã đắc quả nhiều". Ðức Phật dùng tuệ giác chiếu rọi và sau đó trả lời Ma Vương: "Này Ma Vương! Còn ba tháng nữa Như Lai sẽ nhập diệt".

Trong kinh có ghi lại, vừa khi ngài nhận lời với Ma Vương thì trời rung đất chuyển, bình địa nổi phong ba, gió thổi tứ bề, hoa lá héo sầu. Ànanda nghe tiếng rung chuyển bèn vào bạch Thế Tôn nguyên nhân và được ngài trả lời: "Như Lai vừa hứa với Ma Vương còn ba tháng nữa sẽ nhập Niết Bàn".

Ànanda nghe nói thế khóc than, buồn tủi và cầu xin Thế Tôn hoan hỷ ở lại thế gian thêm nữa để Tứ chúng nương theo tu hành. Ðức Phật bảo với Ànanda rằng Như Lai đã tuyên hứa với Ma Vương rồi và chuyện này Như Lai đã gợi ý cho Ànanda hơn một lần nhưng không thấy Ànanda thỉnh cầu.

Ðồng thời với ý nghĩa trên, ngày trăng tròn tháng Giêng là ngày đại hội thường lệ của chư Phật được gọi là Caturangasannipàta. Tuy nhiên theo lịch sử những vị Phật trong quá khứ thì số tăng hội, thời kỳ đại hội, địa điểm có phần khác với Đức Phật Thích Ca. Còn những yếu tố căn bản cho kỳ đại hội thì hoàn toàn giống nhau. Dường như đây là truyền thống của Chư Phật. Ðại hội Thánh Tăng thời kỳ Phật Thích Ca hội đủ bốn chi:

- Ðúng vào ngày trăng tròn tháng Giêng

- Ðại hội có 1.250 vị tỷ kheo, tự động đến bái kiến Ðức Phật, không mời thỉnh hay hẹn trước

- Số tăng hội 1.250 vị đều xuất gia Thiện Lai Tỷ kheo (Ehibhikhu),

- Các ngài đều là Thánh Tăng.

Ðại hội Thánh Tăng này khai mạc đúng vào ngày trăng tròn tháng Giêng âm lịch tại Trúc Lâm Tịnh Xá (Veluvana). Trong đại hội, Đức Phật thuyết cho 1.250 vị Tỷ Kheo về Ba La Ðề Mộc Xoa (Patimokkha), được phân chia làm hai phần:

- Phần một: Giáo giới Ovadapatimokkha, nghĩa là Ngài tóm lược giáo pháp của Ngài thành ba câu kệ ngôn:

Không làm điều ác (Sabbabàbassa akaranam),

Làm các hạnh lành (Kusalassu upasampadà),

Giữ tâm ý trong sạch (Sacittapariyotapanam).

Ðó là giáo Giới của chư Phật trong quá khứ và của Như Lai vậy.

- Phần hai: Ngài giảng về Anàpatimokkha, có nghĩa là Ngài chuẩn y giới luật cho Chư Tỷ kheo phải hành lễ Bố Tát (Uposatha) mỗi tháng hai kỳ nhằm ngày 15 và 30 (hoặc 29). Lễ Bố Tát là một hình thức giúp các vị xuất gia quán chiếu lại giới hạnh của mình cho được tinh nghiêm, nếu có sơ sót trong tiểu giới thì ngày hôm đó các vị sám hối với nhau.

Ngày nay Chư Tăng Phật giáo Nam truyền vẫn còn gìn giữ truyền thống này vì Giới luật là nền tảng của Phật giáo, Giới luật còn thì giáo pháp còn. Trong ba tạng kinh điển, Đức Phật tuyên bố rằng theo thời gian, Luật tạng sẽ hoại diệt sau cùng. Khi nào Luật tạng hoại diệt thì lúc đó là thời mạt pháp, là khởi điểm hết nhiệm kỳ giáo pháp của một vị Phật.

Ðể kỷ niệm ngày lịch sử trọng đại đó, giới Phật giáo Nam Tông tổ chức lễ rằm tháng Giêng bằng nhiều hình thức nghi lễ khác nhau; như lễ hội đặt bát đến Chư Tăng, lễ thọ giới, lễ quy y, lễ thuyết pháp, lễ thọ đầu đà... nhằm giúp người Phật tử có cơ hội gieo duyên lành trong chánh pháp.

Ðặc biệt là lễ đầu đà (Dhutanga); thức một đêm không ngủ để tưởng nhớ Đức Phật - một con người vĩ đại, với một lý tưởng phi thường, suốt cuộc đời tận tụy hy sinh vì quyền lợi của tha nhân.

Thông thường trong đêm đầu đà có nhiều tiết mục để người Phật tử tham gia học và thực hành thêm về giáo lý. Những tiết mục đó thường là thuyết pháp, chiêm bái xá lợi, hành thiền, vấn đáp Phật pháp, hái hoa chánh pháp, luận đạo v.v. Người tham dự một đêm đầu đà, qua những mục đó, chắc chắn sẽ được hiểu biết giáo lý căn của đức Phật và sẽ có thêm niềm tin vững chắc ở nơi Tam Bảo.

Minh Tuệ sưu tầm