Bệnh nhân ngơ ngác, mất phương hướng, không biết mình ở đâu, trong thời gian nào.
Họ quên cách gọi thông thường về người và sự vật. Họ cũng quên luôn cả cách tự chăm sóc hàng ngày như tắm rửa, đánh răng, ăn cơm, mặc quần áo.
Và họ hành động giống như một em bé mới lớn. Bỗng chốc vui, bỗng chốc buồn. Rồi cũng vô cớ giận hờn, bướng bỉnh, gắt gỏng với người thân, người chăm sóc. Trước đám động, họ chạy tung tăng, chọc ghẹo người này, quấy phá người kia. Rồi nhe răng cười nói, ngô nghê. Không ai đoán được họ muốn gì. Vì họ đã vừa lú, vừa lẫn.
Lú lẫn có thể xuất hiện bất thình lình hoặc từ từ.
Nguyên nhân
Nguyên nhân chính của lú lẫn sa-sút trí- tuệ là bệnh Alzheimer, 68%. Rồi đến bệnh trầm cảm, hủy hoại não do nhiều tai biến não nhỏ, thiếu sinh tố B12 hoặc do di truyền, virus.
Có tới 75% trường hợp lú lẫn diễn tiến âm thầm một thời gian khá lâu trước khi được khám phá, thường thì do thân nhân nhận ra.
Lúc đầu, người bệnh hay kiếm cách, phủ nhận, nói lảng, đôi khi bịa rất khéo để che dấu bất hạnh cuả mình. Thí dụ như khi hỏi họ đang coi phim gì trên truyền hình, thì họ trả lời “đang coi chương trình tôi thích nhất ”, mà thực ra họ không nhớ tên của chương trình đó. Nhưng với thời gian, người bệnh không còn che đậy được nữa, và triệu chứng lần lần xuất hiện
Chăm sóc
Chăm sóc người lú lẫn, rối loạn trí tuệ là cả một công việc khó khăn, nặng nhọc, với nhiều kiên nhẫn, khoan dung, chiếm gần hết số 24 giờ một ngày. Trách nhiệm người săn sóc rất căng thẳng.
Sau đây là một số gợi ý về việc chăm sóc hỗ trợ để đáp ứng những nhu cầu cũng như giải quyết vấn đề khó khăn của người bệnh:
1- Về ăn uống
Vì sự an toàn, tránh để bệnh nhân can dự đến việc nấu nướng, để tránh phỏng da, hỏa hoạn.
Nhắc nhở giờ ăn.
Dọn từng món ăn một để tránh trường hợp họ ngồi bối rối trước mâm cơm, không biết lựa món nào.
Đôi khi bệnh nhân chỉ thích ăn một món, dễ bị thiếu dinh dưỡn, Vì vậy nên xen kẽ món ăn khác nhau.
Quên cách dùng đũa, thìa có thể thay bằng món ăn cầm tay.
Cho ăn nhiều bữa nhỏ trong ngày vì họ không chịu ngồi yên trong bữa ăn kéo dài.
2- Ngủ nghỉ
Để ngủ ngon giấc ban đêm, nên khuyến khích bệnh nhân tham dự nhiều sinh hoạt ban ngày, tránh uống nhiều nước buổi chiều để họ khỏi thức dậy đái đêm.
Không nên cho uống nhiều thuốc ngủ, giới hạn ngủ ngày.
3- Thuốc men
Cất giữ dược phẩm trong tủ khóa kỹ.
Cần trực tiếp giúp người bệnh uống thuốc cho đúng giờ, đúng phân lượng.
Với bệnh nhân không chịu uống thuốc, nên nghiền thuốc nhỏ, pha lẫn với chút thức ăn, nước trái cây. Đôi khi phải dỗ như dỗ trẻ em.
4- Quần áo
Cần quần áo rộng rãi, thoải mái khi mặc, ít cúc, móc rắc rối.
Nhiều khi họ chỉ thích mặc một bộ nào đó, nên có sẵn hai bộ y hệt để thay đổi mỗi ngày.
Giầy không dây cột hoặc có vải dính, vì đôi khi họ quên cách cột dây giầy.
5- Tắm rửa
Khi tắm, họ hay nghịch rỡn như trẻ thơ, đôi khi vùng vằng không chịu tắm, do đó nên cần lựa ý, để họ tự tắm, tôn trọng sự riêng tư.
Coi nước nóng lạnh vừa đủ.
Dùng ghế tắm, tay vịn, thảm cao su dưới đáy bồn tắm để tránh té ngã.
6- Thay đổi tính tình
Với thời gian, bệnh nặng hơn, trí nhớ hao mòn, khả năng tự chăm sóc cá nhân giảm, niềm tự tin mất bớt, họ trở nên nghi ngờ, bẳn gắt, bướng bỉnh, khó chịu. Đây là lúc người thân vừa đau lòng, vừa khó xử. Nếu tỏ ra khó khăn với bệnh nhân thì lại càng làm họ bực tức, chống đối nhiều hơn.
Nên nhẹ nhàng thông cảm, vỗ về người bất hạnh vói lời nói ngắn, gọn, rõ ràng. Một cái vỗ vai nhẹ, một nụ cười, một ôm hôn trên má để làm họ thấy được thương yêu.
7- Để tránh đi lang thang, lạc lối
Thay ổ khóa cửa mở cần chìa, gắn hệ thống báo động cửa ra vào.
Cho bệnh nhân mang vòng tay có ghi tên họ, địa chỉ.
Nhờ hàng xóm để ý dùm nếu họ đi ra khỏi nhà.
8- Nhà ở
Trưng bầy hình ảnh kỷ niệm xưa ở chỗ dễ thấy để kích động trí nhớ, nhất là những tấm hình gợi lại sự thành công trước đây của người thân, hình sinh nhật, cưới hỏi, họp bạn.
Treo đồng hồ, lịch chữ to để nhắc nhở ngày tháng, thời gian.
Phòng ở đầy đủ ánh sáng, ít đồ đạc, để dễ đi lại, tránh ngã té.
Con cháu tới thăm hỏi thường nhật, nhất là trẻ thơ vì chúng mang lợi ích cho mọi tuổi.
Kết Luận
Cổ nhân có câu nói “Trẻ cậy cha, già cậy con”.
Đặc biệt là khi cha mẹ bị lú lẫn. Vì trong hoàn cảnh này, cha mẹ hoàn toàn trông cậy, phụ thuộc ở con cháu.
Vậy hãy dành cho cha mẹ lú lẫn một chăm sóc chân tình, chu đáo. Để khỏi rơi vào cảnh “cha mẹ nuôi con như trời như bể, con nuôi cha mẹ con kể từng ngày”.
Chuối chín cây, cuống chuối teo khô, đầu chuối rữa mềm, chuối rụng lúc nào, ai hay.
Bác sĩ Nguyễn Ý Đức - Texas-Hoa Kỳ
www.bsnguyenyduc.com
