Trong đời sống thường nhật, có đôi lúc “trà dư tửu hậu” hay ngồi suy nghiệm một mình, chúng ta cũng thường thắc mắc tự hỏi: “Khổ đau lớn nhất của đời người là gì?” - và có lẽ, sẽ có nhiều câu trả lời, đại loại là do tình dục (và tình yêu), do sân giận, do đói
khát, do bệnh tật hay do sự sợ hãi... Những lời giải đáp đơn giản, tùy theo mỗi hoàn cảnh, và sự nhận thức của mỗi người như vậy, không phải là không đúng. Nó chỉ đúng với một mặt nào đó, của mỗi người, khi đứng trước “nỗi khổ đau” đang xảy ra trước mắt của mình mà thôi. Nhưng tất cả những nguyên nhân gây tạo khổ đau cho đời sống vừa nêu, chưa phải là “nguyên nhân cốt lõi sau cùng” của nỗi khổ đau lớn nhất mà kiếp người đã phải gánh lấy!
Trong “Cung Oán Ngâm Khúc”, Nguyễn Gia Thiều đã từng than rằng:
“Nghĩ thân phù thế mà đau,
Bọt trong bể khổ, bèo đầu bến mê!”
Câu hỏi nầy (và cả những câu trả lời) không có gì lạ, bởi vì từ hơn hai ngàn năm trăm năm trước đã được các Tỳ kheo ở trong tịnh xá thành Xá Vệ thời Đức Phật còn tại thế đã “thắc mắc” (và tranh cãi) rồi; nhưng cũng chưa tìm ra câu trả lời chân xác! Vì bất đồng ý kiến, nên họ cứ tranh luận mãi không thôi…
Biết được chuyện nầy, Đức Phật liền đi đến thăm hỏi; các Tỳ Kheo đã đồng đứng lên đảnh lễ Thế Tôn, rồi trình bày điều mình đang tranh luận.
Đức Phật dạy: “Này các Tỳ kheo! Các thầy bàn luận chưa đến chỗ cùng tột ý nghĩa của khổ đau. Khổ đau trong cuộc đời không gì hơn sự hiện hữu của thân nầy. Tất cả những nỗi khổ đau đói khát, nóng lạnh, sân giận, sợ hãi, sắc dục, tai họa… đều bắt nguồn từ thân nầy!(…)” (Kinh Pháp Cú Thí Dụ)
Có phải vì “thân nầy”, mà con người đã luôn nuôi dã tâm tàn hại lẫn nhau, để giành mọi ưu thế, quyền lợi cho mình? Sự mù quáng vì quá tham đắm “thân nầy” đến nỗi nhà văn Nicolas Chamfort (1741 - 1784) đã phải kêu lên: “Người ích kỷ sẽ đốt nhà bạn để luộc một quả trứng” (L'égoïste brûlerait votre maison pour se faire cuire un oeuf). Cung phụng những đòi hỏi, ham muốn cho “thân nầy” như vậy, là hết chỗ nói! Tuy vậy, “thân nầy” chưa bao giờ chịu dừng lại, mà những đòi hỏi của nó, ngày càng nhiều, không bao giờ hết.
Nhìn lại thực tế trong đời sống, chúng ta càng thấy rõ, chỉ vì “thân nầy” mà nghĩa tình ruột thịt đã phải chia cắt, bằng hữu xóm giềng phải xa nhau, đạo lý luân thường bị đảo lộn! Hằng ngày, tin trên các báo đều có ghi lại: Con đánh cha, giết hại mẹ vì gia sản, tiền bạc. Vợ xa chồng vì đòi hỏi cho “thân mình” hơn tình yêu thương. Chồng bạo hành vợ con vì tham đắm cho thân. Anh chị em đâm chém nhau vì hơn thua gia tài phải vào tù. Trò hành hung, vô lễ với thầy cô, vì “ham danh” (cho thân) mà tài đức không có. Bè bạn thù oán nhau vì quyền lợi, địa vị; vì chỉ muốn tóm thu về cho riêng mình. Xã hội rối ren, bất an triền miên, chỉ vì ai ai cũng lo “chụp giựt, tranh giành”, chỉ mong o bế cho “thân mình” trước mọi nỗi bất hạnh của kẻ khác (…).
Nếu con người sống ở cõi tạm nầy biết được rõ rằng, cái “thân nầy” chỉ là bóng mây, bọt nước, là pháp hư huyễn, có không vô thường, mà “biết đủ”; đem tâm từ của “thân nầy” hướng về kẻ khác, nuôi lớn mối cảm thông để chia sẻ với mọi cảnh đời bất hạnh chung quanh, có trách nhiệm đối với xã hội đất nước - thì chắc chắn, nỗi khổ đau “thân nầy” cũng sẽ được xoa dịu, chuyển hóa, giảm đi rất nhiều - cho chính bản thân mình, và cho người khác.
Suy cho cùng, cội nguồn của các khổ đau, manh mối của tai họa, lao tâm, khổ trí, sợ hãi - cũng chính bởi “thân nầy” mà ra cả!
Ai cũng quý trọng thân, cũng muốn được sống hạnh phúc, sung sướng, ham sống sợ chết, thì tại sao lại dẫm đạp lên thân người, đời người khác, để tạo nghiệp khổ đau cho đời nầy, đời sau? - Đức Phật đã dạy rõ: “Người nào cầu yên vui cho thân mình mà lại lấy dao gậy não hại kẻ khác, thì sẽ không bao giờ được yên vui” (PC 131). Lời nói đơn giản nầy ai cũng có thể thuộc, nhưng có rất ít người làm được là: “Hạnh phúc chính là ban phát hạnh phúc” (François Coppée, 1842 - 1908).
Tham chấp thân tạm hư huyễn mà gây tạo nghiệp ác, là sẽ chìm đắm trong vòng sinh tử luân hồi triên miên đau khổ! Biết “quên” thân nầy, mượn thân giả tạm để sống vì người, vì đời; rời xa vọng tưởng mê lầm, hướng tâm an tĩnh vì Đạo mầu, thì chắc chắn sẽ đạt được niềm vui lớn nhất trong nhiều đời nhiều kiếp vậy…
*Trích từ cuốn sách Tôi Đến Với Phật.
