Sân tâm chưa sinh chưa hẳn là nhẫn nại

Trong kinh Kakacūpamā Sutta có một đoạn kể về nữ gia chủ tên Vedehikā, tóm lược như sau:

Tại kinh thành Sāvatthi, có nữ gia chủ Vedehikā nổi tiếng tốt lành. Mọi người thường truyền tụng: “Nữ gia chủ Vedehikā là người hiền thục, khiêm tốn, trầm tĩnh...”

Bà có một tớ gái tên Kāli, siêng năng, cần mẫn, đảm đang, lo liệu mọi việc trong nhà chu toàn, thường thức khuya dậy sớm, sắp xếp nhà cửa gọn gàng, sạch sẽ, không ai chê trách được.

Một hôm, Kāli suy nghĩ: “Mọi người đều khen bà chủ hiền thục, khiêm tốn, trầm tĩnh… Vậy bà có sân tâm mà chưa phát sinh, hay thật sự không có sân tâm? Có lẽ vì ta làm việc quá chu toàn nên bà chưa nổi giận. Ta nên thử xem sao.”

Sáng hôm sau, Kāli cố ý thức dậy trễ. Bà Vedehikā gọi lại và hỏi:
– Này Kāli, sao hôm nay ngươi dậy trễ, có bị bệnh không?
– Thưa bà chủ, con không bị bệnh.

Nghe vậy, bà bắt đầu khó chịu, cau mày và mắng:
– Nếu không bệnh, sao lại dậy trễ? Đứa tớ gái hư đốn!

Kāli nghĩ: “Vậy là bà có sân tâm, chỉ là chưa phát sinh mà thôi.” Cô quyết định thử thêm lần nữa.

Hôm sau, cô dậy trễ hơn. Bà chủ gọi với giọng bực tức:
– Này Kāli, sao mày lại dậy trễ nữa?
– Thưa bà chủ, không có gì.

Lúc này, bà Vedehikā nổi giận, chửi mắng rồi lấy cây đánh vào đầu Kāli, khiến cô bị thương, máu chảy.

Kāli chạy sang hàng xóm kêu cứu:
– Xin mọi người xem hành động của bà Vedehikā – người mà mọi người vẫn ca tụng là hiền thục, khiêm tốn, trầm tĩnh!

Từ đó, tiếng xấu lan truyền: “Vedehikā là người độc ác, không khiêm tốn, không trầm tĩnh…”

Qua câu chuyện này có thể thấy:
Sân tâm chưa phát sinh không có nghĩa là đã có nhẫn nại. Đôi khi, chỉ vì chưa gặp hoàn cảnh trái ý, chưa bị chọc giận, hoặc cuộc sống đang thuận lợi nên sân chưa bộc lộ.

Khi gặp người trái ý, việc không như mong muốn, sân tâm khởi lên sẽ khiến ta khổ và làm khổ người khác.

Khổ tâm phát sinh do đâu?

Khổ tâm phát sinh từ phiền não. Mà phiền não chỉ phát sinh trong 12 loại ác tâm (8 tham, 2 sân, 2 si) của chính mình.

Trong đó, khổ tâm chủ yếu do sân tâm gây ra. Sân tâm của người khác không thể trực tiếp làm ta khổ; chính sân tâm của ta mới là nguyên nhân.

Những trường hợp dễ phát sinh khổ tâm

• Khi có tham muốn nhưng không đạt được như ý → sinh sân tâm → khổ
  Ví dụ: Thương một người, không muốn họ chết, nhưng khi họ qua đời, ta đau khổ. Nỗi khổ này đến từ tâm sân không chấp nhận sự thật, không phải do cái chết kia.
• Khi gặp điều trái ý → sinh sân → khổ
• Khi mất đi vật quý, kỷ niệm → sinh sầu não → khổ
• Khi bị người khác mắng chửi → ta sinh sân → khổ
  → Thực chất, khổ không do lời người khác, mà do phản ứng của chính mình.

Nhẫn nại thật sự là gì?

Người có trí và có nhẫn nại là người làm chủ tâm mình, không lệ thuộc vào hoàn cảnh.

• Gặp điều tốt → không sinh tham
• Gặp điều xấu → không sinh sân
• Chỉ có tâm thiện đi kèm trí tuệ nhận biết đối tượng

Thật ra, đối tượng tốt hay xấu không quan trọng. Quan trọng là cách tâm ta nhận biết và xử lý đối tượng đó.

Trích: Pháp Nhẫn Nại – Trưởng Lão Hộ Pháp biên soạn