Hỏi: Chúng con làm thế nào để tu tập Niệm Hơi Thở (thở vào-thở ra) từ Samatha - Thiền Chỉ lên
đến Vipassanā - Thiền Quán
Đáp: Quý vị phải cố gắng thực hành thiền niệm hơi thở lên đến Tứ Thiền. Khi Tứ Thiền phát ra ánh sáng mạnh mẽ đầy năng lực thì với sự hỗ trợ của “Ánh Sáng Trí Tuệ” quý vị có thể hành thiền Tứ Đại một cách có hệ thống. Quý vị thực hành thiền Tứ Đại một cách có hệ thống và có thể thấy biết rõ toàn thân là Tứ Đại, nếu quý vị có thể định tâm tốt trên Tứ Đại của cơ thể một cách triệt để, khi đó quý vị sẽ thấy toàn thân mình trở thành một khối thân màu trắng. Trong thân màu trắng đó, quý vị cũng phải thấy biết rõ lần nữa về Tứ Đại. Nếu quý vị có thể định tâm tốt trên đề mục Tứ Đại, khi đó thân màu trắng sẽ trở thành trong suốt như sao mai buổi sáng.
Trong thân trong suốt đó, quý vị phải cố gắng thấy biết rõ 4 Đại một lần nữa. Và nếu quý vị có thể tập trung tốt như vậy, thân trong suốt này sẽ bị phá vỡ ra thành những hạt hạ phân tử. Trong tiếng pāḷi chúng được gọi là các bọn sắc Kalāpas (nhóm, đoàn, tổng hợp sắc). Trong mỗi Kalāpas, Tổng hợp sắc, quý vị phải thấy biết rõ Tứ Đại một lần nữa: Đất, nước, lửa, gió, và sau đó là màu, mùi, vị, vật thực (dưỡng chất), v.v... Nếu quý vị có thể quán sát được tất cả các đặc tính như vậy, chỉ khi đó quý vị mới có thể biết được Sắc Chân Đế.
Đây chỉ mới là bước khởi đầu mà thôi. Khi đang quán sát Sắc trong mỗi Kalāpa, nếu nó chưa được rõ ràng, quý vị nên quay trở lại hành niệm hơi thở đến Tứ Thiền. Khi định của Tứ Thiền trở nên rất mạnh mẽ và “Ánh sáng của trí tuệ” cũng rất sáng chói, lúc đó quý vị có thể quay trở lại hành thiền Tứ Đại.
Nếu quý vị có thể thấy Kalāpa (Tổng hợp sắc), khi đó quý vị sẽ phân tích các Kalāpas (Tổng hợp sắc) đó. Ví dụ, trong nhãn môn của quý vị có 6 loại Kalāpa gồm: Bọn sắc Nhãn 10 pháp, bọn sắc thân 10 pháp, bọn sắc tính 10 pháp (giới tính), bọn (nhóm) sắc mạng quyền 9 pháp, bọn sắc do tâm sanh 8 pháp, bọn sắc do quý tiết sanh, bọn sắc do vật thực sanh, v.v... Chúng lại có bảy hay sáu kalāpa, sáu hay bảy loại kalāpa. Tổng cộng có thể có đến 63 sắc trong 1 bọn (nhóm) tổng hợp sắc kalāpa-rūpa.
Đối với những kalāpa này, sau khi quán sát những sắc này, quý vị có thể tiếp tục quán sát nhĩ môn (ở tai), tỷ (ở mũi), thiệt môn (ở lưỡi), thân môn và ý môn. Nếu quý vị có thể quán sát tất cả sắc Siêu Lý ở 6 môn, quý vị có thể tiếp tục quán sát 42 thân phần trong thân (32 thân phần từ đất và nước + 4 kiểu lửa + 6 kiểu gió). Trong mỗi thân phần, quý vị có thể thấy biết rõ Sắc Siêu Lý.
Chỉ sau khi đó, quý vị mới có thể tiếp tục quán sát Danh bắt đầu từ pháp thiền ở Sơ Thiền Niệm Hơi Thở. Ví dụ, trong tâm Sơ Thiền Niệm Hơi Thở, có thể có 34 Danh (tâm) Hành. Trong 34 danh hành này, bắt đầu từ 5 thiền chi, quý vị có thể thấy biết 5 Thiền chi một cách rõ ràng, 5 5 5 5 lặp đi lặp lại một cách rõ ràng, sau đó quý vị có thể tiếp tục quán sát đến 34 danh hành.
Quý vị phải tiếp tục quán sát Sắc siêu lý và Danh siêu lý của 6 môn. Sau khi quán sát Sắc siêu lý và Danh siêu lý, quý vị nên tiếp tục quán sát Liên Quan Tương Sinh (Duyên Khởi). Nếu quý vị muốn quán sát các chi pháp Liên Quan Tương Sinh, quý vị nên nhấn mạnh đến sát na cận tử - đổng lực cuối trong lộ cận tử. Trong tiếng Pāḷi gọi là “Đổng lực cận tử/ Tốc hành tâm cận tử”. Quý vị nên cố gắng phân biệt đối tượng của Tốc hành tâm cận tử là gì.
Đại Lão Thiền Sư Pa Auk Sayadaw
