Để xứng đáng với tinh thần Hoa Nghiêm, Trụ pháp vương gia

Vai trò của thầy trụ trì trong thời hiện đại

Trong khuôn khổ bài viết thu hoạch của khóa học “Bồi dưỡng nghiệp vụ hành chánh và trụ trì 2017”, thời gian học chỉ có 3 ngày và thời lượng viết bài thu hoạch theo yêu cầu của Ban Tổ chức trong một buổi sáng là 1 giờ 30 phút, nên sẽ không thể trình bày hết ý nghĩa và tầm quan trọng của tựa đề “Trụ Pháp Vương Gia – Trì Như Lai Tạng”.

Với tư cách là học viên của khóa học, chúng tôi chỉ xin viết lên những gì cốt lõi, quan yếu nhất mà Hòa thượng Trưởng Ban Trị sự Phật giáo Đồng Nai đã nói lên bằng tất cả tấm lòng của mình, từ những gì bản thân đã từng trải qua với bao kinh nghiệm xương máu trong quá trình tu hành và hành đạo.

Trong lời phát biểu tại ngày khai mạc khóa học, với tư cách là người đứng đầu Giáo hội tỉnh, Hòa thượng Trưởng Ban đã nói một câu hết sức nghiêm túc và thâm thúy:

“Trong điều lệ của khóa học có nêu lên ai vắng một trong ba buổi học thì sẽ không được cấp giấy chứng chỉ của khóa học. Như vậy quý vị học cho ai và để làm gì cho Phật pháp?”

Đó là tấm lòng thương của Hòa thượng Trưởng Ban Trị sự Phật giáo Đồng Nai đối với đội ngũ Tăng Ni trẻ đang đứng trước cơ hội phát triển trong thời kỳ hoằng pháp mang tính khoa học cao.

Cũng đồng quan điểm với lời nhắc nhở, giáo huấn ấy, Hòa thượng Thích Thiện Nhơn, Chủ tịch Trung ương Giáo hội, trong buổi khai mạc khóa học, mong mỏi đội ngũ Tăng Ni trẻ phải biết vận dụng đường lối hoằng pháp trong thời kỳ mới theo nhu cầu phát triển của xã hội. Đưa Phật pháp vào đời sống để đồng bào Phật tử biết rõ con đường nào nên đi, con đường nào không nên đi, phân biệt rõ ràng giữa chánh và tà, để xứng tầm với một Giáo hội trang nghiêm trong lòng dân tộc.

Phương châm và đường hướng tiến tới Đại hội Phật giáo toàn quốc lần thứ VIII lấy chủ đề: “Trí tuệ – Kỷ cương – Hội nhập – Phát triển”.

Đó cũng là sự khẳng định, đánh giá đúng mức về tầm quan trọng trong suốt hai buổi học của Hòa thượng Thích Huệ Thông và Thượng tọa Thích Thiện Thống, khi nói về hành chánh và vai trò của Tăng Ni trong thời kỳ hội nhập và phát triển của xã hội cũng như Phật giáo, trước những đổi mới mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường đã tác động sâu sắc đến đời sống đạo của chúng ta.

Thượng tọa Thích Thiện Thống nêu lên thực trạng của Giáo hội là chúng ta đang dư về lượng mà thiếu về chất, dẫn đến những tiêu cực xảy ra ở nhiều nơi trong nội bộ Phật giáo. Điều đáng buồn là có lúc Tăng Ni đấu tố lẫn nhau, không thương tiếc, không tôn trọng Bát Kỉnh Pháp của Phật dạy, đôi khi xem thường cả một tập thể trí tuệ của Giáo hội.

Nếu không có kỷ cương thì khó có thể hội nhập trong thời kỳ phát triển mới của đất nước, trong đó Phật giáo chúng ta đóng một vai trò không hề nhỏ.

Khóa học Bồi dưỡng nghiệp vụ hành chánh và trụ trì năm 2017. Ảnh: Sen Vàng.

Vai trò của Tăng sĩ trong thời kỳ hội nhập

Hòa thượng Thích Huệ Thông khẳng định vai trò của một Tăng sĩ trong thời kỳ hội nhập, hoằng pháp độ sinh, phải có đầy đủ trí tuệ. Bởi trí tuệ là tinh túy tạo nên sức mạnh nội tâm.

Khi trí tuệ được phát huy mạnh mẽ từ một cá nhân và lan tỏa đến một tập thể có định hướng chiến lược lâu dài, sẽ làm nên thế đứng của một tập thể Giáo hội toàn diện, có kỷ cương để hội nhập và phát triển trong thời kỳ hiện đại hóa đất nước.

Thế cho nên Phật giáo chúng ta cũng phải đổi mới để hội nhập và phát triển theo tinh thần:

“Tùy duyên bất biến – Bất biến tùy duyên”.

Nói dễ hiểu hơn là “hòa mà không lẫn”, lấy giới luật làm căn bản trong nếp sống tu hành để áp dụng thực tiễn vào từng ngõ ngách của đời sống Tăng Ni, sánh bước cùng dân tộc trong thời kỳ hội nhập và phát triển.

Một hệ thống “Trí tuệ – Kỷ cương – Hội nhập – Phát triển” mà Đại hội VIII đề ra cần được thực hiện bền vững và lâu dài.

Ba nội dung cơ bản được đặt ra đối với một vị trụ trì là:

Trụ trì phải thông hiểu hành chánh tương đối trong phạm vi xử lý mọi công việc thông thường.
Trụ trì phải là người có trí tuệ, đạo đức và công phu hành trì Phật pháp.
Trụ trì phải có tư cách, thần thái của một người lãnh đạo, đại diện cho Phật pháp, Giáo hội và đạo tràng của mình, đồng thời chịu trách nhiệm về vai trò được giao phó.

Đó là nội dung cốt yếu trong buổi nói chuyện với Tăng Ni học viên của Hòa thượng Thích Nhật Quang, Trưởng Ban Trị sự Phật giáo Đồng Nai.

Hòa thượng đã nói lên bằng tất cả tấm lòng của một bậc thầy đi trước, sống trong thời đất nước loạn lạc, chiến tranh, Phật giáo bị đàn áp, phân hóa và chia rẽ giữa các tông môn, pháp phái.

Lời của Hòa thượng trầm ấm như từng cơn gió thổi ngoài cánh đồng cỏ xanh mượt, mát tươi, lan vào giảng đường của trụ sở Tỉnh hội, làm cho tất cả Tăng Ni thổn thức, cảm nhận được sự ấm áp tình đạo vị của một bậc sư trưởng đem hết tâm tư, ruột gan của mình để truyền đạt và giáo huấn cho Tăng Ni niềm tin vào sự nghiệp tu hành.

Hòa thượng mong muốn trong mỗi Tăng Ni phải có đầy đủ tinh thần Trí – Dũng – Bi để áp dụng vào thực tế cuộc sống và trên con đường tu hành của mỗi người.

Hơn 500 Tăng Ni ngồi trong hội trường, lắng nghe những lời pháp nhũ chân tình với phong cách giản dị của một bậc thiền sư mang đầy sức sống thiền. Những lời dạy ấy đã thuyết phục đại chúng Tăng Ni học viên chăm chú lắng nghe với niềm vui pháp lạc.

Bởi trong mỗi Tăng Ni chúng ta, ai cũng sẵn có những hạt giống tốt để trưởng dưỡng đạo tâm. Nhưng vì ham học mà đôi khi quên tu, thậm chí quên cả sự vô thường đang luôn hiện hữu bên cạnh mình.

Cho đến khi được nghe một lời huấn từ dễ hiểu, mát lành như dòng sữa ngọt rót vào tâm thức, những hạt giống tốt ấy có thể nảy mầm, đơm hoa và kết trái trí tuệ.

Vì sao?

Vì lời giáo huấn của Hòa thượng Trưởng Ban là lời nói mang đầy tâm huyết của một bậc sư trưởng thật tu, có đầy đủ đạo phong của một con người đã trải qua vô vàn kinh nghiệm xương máu để cống hiến hết mình cho đạo pháp và dân tộc.

Lời Hòa thượng dịu dàng len lỏi vào tâm khảm của mỗi Tăng Ni nhưng cũng vô cùng nghiêm túc, nhắc nhở chúng ta như một hồi chuông cảnh tỉnh, xé toang màn tri kiến và chấp trước của mỗi người.

Cũng như chàng cùng tử trong kinh Pháp Hoa đi tìm hạt minh châu trong chéo áo, lời Hòa thượng thiết tha vang lên như một sự cảnh báo trước cơn lốc vô thường, để mỗi người biết lựa chọn cho mình việc học và sự tu hành một cách rõ ràng, thấu đáo, không để uổng phí một đời tu hành.

Trách nhiệm của vị trụ trì trong thời duyên mới

“Nói năng như thiền sư – Im lặng như chánh pháp”.

Đó là câu nói hết sức ý nghĩa trong buổi nói chuyện với Tăng Ni của Hòa thượng Thích Giác Toàn trong buổi học cuối của khóa học.

Hòa thượng nhắc đi nhắc lại rằng người tu hành phải có một ý chí mãnh liệt và lấy Giới – Định – Tuệ làm căn bản cho cuộc sống, để đi đến một đời sống tu hành tinh tấn, trở thành một con người hiền thiện như trong kinh tạng Đức Phật đã từng dạy chúng Tăng thuở tại thế.

Trong bài giảng với chủ đề “Trách nhiệm của vị trụ trì trong việc định hướng tu tập và hoằng hóa trước thời duyên”, Hòa thượng nhấn mạnh:

“Khác với Tăng chúng, vị trụ trì là người có phúc duyên tích tụ nhiều đời, được Thầy Tổ giao việc. Ý thức điều đó để làm tốt trách nhiệm và sứ mạng của mình thì vị trụ trì đem tinh thần vô ngã của Đức Phật dạy mà ứng xử, đồng thời tự điều nhiếp tâm tánh mình, an trú vào Tứ Đức Niết bàn, từ đó tâm mình được yên. Khi tâm yên thì trí sẽ sáng, việc dễ thành tựu, an vui.

Không nên xem trụ trì là chức vụ quyền hành, mà đó là trách nhiệm phải gánh vác để lập công bồi đức, “vui gánh những gánh nặng đang gánh”. Vị trụ trì cũng cần phải tăng trưởng sự tu học, biết lắng nghe và chọn lọc ý kiến để có giải pháp cho việc bảo quản, chăm sóc sự tướng, cảnh quan của ngôi chùa, ngôi tịnh xá trong ý nghĩa kế thừa “Tục diệm truyền đăng”.

Vị trụ trì phải biết thương Tăng chúng, Ni chúng trong trú xứ cũng như tín đồ Phật tử hữu duyên, biết cách nâng đỡ để cùng thăng tiến trong tu tập và giáo dưỡng trong chánh pháp.

Vị trụ trì đương nhiên là người cần nắm rõ Hiến chương, các nội quy về Tăng sự cũng như các ban ngành khác của Giáo hội; hiểu và nắm vững pháp luật, pháp lệnh về tín ngưỡng, tôn giáo do Nhà nước ban hành. Bên cạnh đó phải nắm vững nếp sinh hoạt của đạo. Đó là những yếu tố chính giúp vị trụ trì làm tốt công việc thiêng liêng mà mình được giao phó.

Vị trụ trì càng chuyên tâm tầm cầu, học tập kinh điển và hành trì giáo pháp để hoàn thiện phẩm chất của một vị xuất gia giải thoát. Nếu không làm được như thế thì quả thật là một thiếu sót lớn và xem như nhiệm vụ, sứ mạng của vị trụ trì khó mà hoàn thành”.

Khóa học được gói gọn trong 3 ngày. Những điều được truyền đạt từ tấm lòng của chư Tôn đức Hòa thượng Trung ương cũng như Ban Trị sự Phật giáo Đồng Nai gửi đến Tăng Ni học viên chính là sự thiết tha đối với tương lai lâu dài của đạo pháp trong lòng dân tộc.

Việc học đã xong, nhưng điều quan trọng và cốt yếu là Tăng Ni chúng ta học để áp dụng thật nghiêm túc vào đời sống thực tế giữa đời thường.

Mỗi người cần phải có đầy đủ tinh thần Trí – Dũng – Bi trong nếp sống đạo chân chính của mình. Có như vậy, công đức Thầy Tổ, Thánh Tổ mới được tiếp nối, sáng mãi và bền lâu trong lòng đạo pháp và dân tộc.

Như lời thống thiết từ tận tâm can mà Hòa thượng Trưởng Ban đã truyền tải:

“Từ xưa tới nay, các vị lãnh trách nhiệm trụ trì hoặc tọa chủ, giảng sư, pháp sư chốn tòng lâm thì thời gian phần nhiều đã cống hiến cho đạo pháp, chúng sanh. Nếu không nhớ lại việc tu hành là chính yếu, có thể sẽ quên mất mình, thất thoát công phu.

Tất cả những gì chúng ta gầy dựng như cơ đồ, sự nghiệp, bổn đạo... có thể thay thế được phước nghiệp của mình hay không? Có cứu ta ra khỏi trầm luân sinh tử hay không? Đó là điều rất quan trọng.

Nghĩ thế, chúng ta cố gắng cho tròn trách nhiệm của mình nhưng cũng phải liên tục hành trì công phu cho đến viên mãn. Đó là điểm trọng yếu mà một vị trụ trì cần phải thấu hiểu và thực hành”.

Rồi mai đây, hơn 500 bông hoa đức hạnh mang tư tưởng, giáo lý tinh hoa của Phật Đà sẽ đi vào đời bằng chính cách sống và sự tu hành thiết thực của mình, với trọng trách:

“Thượng cầu Phật đạo – Hạ hóa chúng sanh”.

Từ nơi trụ sở Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Đồng Nai, tinh thần ấy sẽ được lan tỏa, góp phần thực hiện phương châm “Tốt đời, đẹp đạo” mà chư Tôn đức đã giáo huấn và giao phó cho mỗi Tăng Ni.

Chúng ta sẽ không còn lạ lẫm, bối rối trước những hoạch định và phương châm đã, đang được đề ra trong Đại hội VIII của Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Chủ trương và hành động ấy cần được đưa vào đời sống của mỗi Tăng Ni bằng sức mạnh tập thể:

“Trí tuệ – Kỷ cương – Hội nhập – Phát triển”.

Bởi trong mỗi Tăng Ni chúng ta, dù là người con của Phật giáo Đồng Nai nói riêng hay người con Phật nói chung, đều đã được quý Hòa thượng Trung ương Giáo hội và Ban Trị sự Phật giáo Đồng Nai kịp thời trang bị những kiến thức cần thiết để am hiểu đường lối, chủ trương chung của Giáo hội trong thời kỳ hội nhập và phát triển.

Đã đến lúc cần xây dựng lấy con người làm trung tâm. Trong đó, Tăng Ni cần được đào tạo và rèn luyện trên nền tảng Trí tuệ – Kỷ cương.

Để kết thúc bài viết này, chúng tôi xin trân trọng trích dẫn lời dạy chân tình, thâm thúy của Hòa thượng Thích Trí Quảng đối với Tăng Ni đang và sẽ đảm nhiệm vai trò trụ trì, để chúng ta có thêm hành trang Trí – Dũng – Bi trên con đường tu hành.

“Ngoài việc phát triển ngôi chùa vật chất, phát huy ngôi chùa tâm linh, xây dựng tình cảm trong sáng của ta với tín đồ, với Giáo hội, với Nhà nước, quý thầy trụ trì cần ý thức rằng thời đại chúng ta là thời đại khoa học và đất nước ở giai đoạn hiện đại hóa.

Vì vậy, vị trụ trì nói riêng và Tăng Ni Phật tử nói chung có nghĩa vụ đóng góp cho đất nước phát triển. Làm như vậy, chúng ta mới phát triển được sinh hoạt đạo pháp.

Trên bước đường ‘Thượng cầu Phật đạo – Hạ hóa chúng sanh’, chúng ta ở tạm trong ngôi chùa vật chất để giữ gìn ngôi chùa tâm linh là lòng từ bi và tuệ giác của Phật.

Tâm từ bi và tuệ giác của Đức Phật thể hiện trong ta, tỏa sáng thành những việc làm xoa dịu sự oi bức của cuộc đời, mang an lạc cho người, giúp con người thăng hoa đời sống tâm linh.