SƠ NÉT LỊCH SỬ CHÙA GIÁC NGỘ

Vào năm 1946, cư sĩ Trần Phú Hữu, một công chức của chính phủ, đã phát tâm xây dựng ngôi Chùa Giác Ngộ trên lô đất 695m², lòng những mong giúp cho người hữu duyên tìm về chánh đạo, tu tâm dưỡng tánh, ngỏ hầu xóa dần những hệ lụy thương đau của cuộc đời. Chùa Giác Ngộ lúc đó tọa lạc tại số 36 đường Jean Jacques Rousseau, sau đó đổi thành số 90 Trần Hoàng Quân và nay là số 92 đường Nguyễn Chí Thanh. Lúc ấy, ngoài chính điện nhỏ, chỉ đủ chỗ cho khoảng 80 Phật tử tu học, còn lại chỉ là mấy căn nhà nhỏ, xen lẫn với một số mồ mả.

Vào ngày 21-5-1956, cư sĩ Trần Phú Hữu đã hiến cúng toàn bộ đất và chùa Giác Ngộ cho Giáo hội Tăng Già Nam Việt. Trị sự trưởng của giáo hội này lúc bấy giờ là Hòa thượng Thích Thiện Hòa, cũng là Giám đốc Phật học đường của Giáo hội Tăng già Nam Việt, đứng đại diện giáo hội tiếp nhận. Sau đó, cư sĩ đã phát tâm xuất gia và trở thành thầy Thích Thiện Đức.

Năm 1959, Giáo hội Tăng già Nam Việt xin phép Chính phủ thành lập trường Trung-Tiểu học Bồ Đề Chợ Lớn, đặt cơ sở tại chùa Giác Ngộ, do Thượng tọa Quảng Liên làm Hiệu trưởng. Từ năm 1964 đến năm 1975, Trường do Thượng tọa Quảng Chánh làm Hiệu trưởng. Chương trình đào tạo gồm 2 cấp tiểu học và trung học đệ nhất cấp. Về tiểu học có 12 lớp, mỗi lớp trên 120 học sinh, dạy từ lớp Năm đến lớp Nhất. Chương trình Trung học đệ nhất cấp có 16 lớp, dạy từ đệ nhất đến đệ tứ, mỗi lớp có trên 65 học sinh. Tổng cộng tiểu học có 1.440 học sinh, trung học đệ nhất cấp có 1.040 học sinh.

Vào ngày 21/5/1970, Chùa Giác Ngộ được HT. Thích Thiện Hòa trùng tu theo giấy phép số 171 của Sở Thiết kế Đô Thành Sài Gòn. Đây là diện mạo của Chùa Giác Ngộ như chúng ta thấy hiện nay. Đây là trường tư thục Phật giáo đầu tiên tại Sài Gòn – Chợ Lớn, góp phần đào tạo thế học song song với minh  triết Phật giáo cho hàng ngàn thanh thiếu niên Phật tử, nhờ đó giới trẻ Phật giáo sống có lý tưởng, an vui và hạnh phúc.

Sau ngày 30/4/1975, cùng chung số phận của các trường tư thục lúc bấy giờ, Trường Bồ Đề Giác Ngộ - Chợ Lớn đã bị đóng cửa. Vào năm 1979, Hòa thượng Thích Trí Tịnh, Phó Viện trưởng Viện Hóa đạo Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất, Cố vấn Hội đồng Quản trị Tổ đình Ấn Quang, đã xin phép Viện Hóa đạo và Ủy ban Nhân dân thành phố thành lập Phật học viện Sơ đẳng Thiện Hòa, tại Chùa Giác Ngộ, nhằm đáp ứng nhu cầu tu học của Tăng Ni tại TP.HCM ngày càng cao. Chương trình học chia làm 3 cấp. Sơ cấp 1 gồm 2 năm, học tại Chùa Giác Ngộ. Sơ cấp 2 gồm 2 năm, học tại Chùa Giác Sanh. Trung cấp 3 năm, học tại Chùa Ấn Quang. Từ năm 1981 đến 1984, Phật học viện Sơ đẳng Thiện Hòa tại Chùa Giác Ngộ trực thuộc quản lý hành chính của Ban Giáo dục Tăng Ni TP.HCM. Với số lượng hơn 300 Tăng Ni sinh, chia làm 3 lớp, trong suốt 6 năm, Phật học viện Sơ đẳng Thiện Hòa tại Chùa Giác Ngộ gặp nhiều khó khăn, do hoàn cảnh kinh tế khủng hoảng lúc bấy giờ.

Đến năm 1984, do chính sách giáo dục của nhà nước lúc đó, cùng chung số phận của các trường Phật học khác trên toàn quốc, Phật học viện Sơ đẳng Thiện Hòa tại Giác Ngộ đình chỉ hoạt động. Phần lớn các vị Tăng Ni tốt nghiệp tại Phật học viện Sơ đẳng Thiện Hòa tại Giác Ngộ đều trở thành các vị tăng tài trong Phật giáo, tham gia lãnh đạo các cấp giáo hội, đặc biệt là cấp Ban Trị sự Phật giáo tại một số tỉnh miền Tây và ở hải ngoại.

Từ năm 1984 đến nay, suốt 28 năm qua, toàn bộ cơ sở giáo dục tại Chùa Giác Ngộ, dưới sự cố vấn quý Hòa thượng Tổ đình Ấn Quang, đặc biệt là Hòa thượng Viện chủ Thích Trí Quảng và Hòa thượng Trụ trì Thích Nhật Quang, đã trở thành nơi sinh hoạt tu học thịnh hành của khoảng 30 tăng sĩ và hàng trăm Phật tử. Nhiều thầy xuất thân từ Chùa Giác Ngộ đã xuất dương làm đạo thành công tại Hoa Kỳ, châu Âu, châu Úc và Canada. Trong nước, hiện có nhiều thầy đậu cử nhân Phật học và các ngành khoa học xã hội, 2 thầy đỗ thạc sĩ Phật học, 5 thầy đã đỗ tiến sĩ Phật học, Triết học và Châu Á học. Cũng có thầy đang giảng dạy tại HVPGVN tại TP.HCM. Có nhiều thầy làm trụ trì ở nhiều tỉnh thành, gánh vác nhiều Phật sự quan trọng của Giáo hội. Cũng có thầy hiện là giảng sư được nhiều Phật tử mến mộ trong cũng như ngoài nước.

Trải qua hơn 60 năm phục vụ, nay Chùa Giác Ngộ đã xuống cấp và không đủ điều kiện phục vụ các sinh hoạt tu học của Tăng đoàn và Phật tử, như mong đợi. Chánh điện, lầu 1 và lầu 2 đã bị dột trên 15 năm qua. Sau gần 20 năm giải quyết tranh chấp đất, nhờ Tam Bảo gia hộ, Chùa Giác Ngộ đã được Sở Xây dựng TP.HCM (tại công văn số 129/GPXD, ký ngày 30-7-2012) cấp giấy phép xây dựng mới toàn bộ. Công trình xây dựng mới Chùa Giác Ngộ gồm 1 tầng hầm để xe và 7 lầu, với tổng diện tích xây dựng là 3476m². Chính điện mới của Chùa gồm 2 tầng, tầng 1 gồm 412m² và gát lửng ở tầng 2 gồm 300m có sức chứa khoảng 700 người làm lễ cùng một lúc. Tầng 3 là thiền đường. Tầng 4 là thư viện. Các tầng còn lại phục vụ các sinh hoạt giáo dục Phật học và các Phật sự khác. Bên cạnh tòa 7 tầng vừa nêu, phía sau còn có dãi Tăng xá và bên trái từ ngoài nhìn vào còn có dãi nhà thờ cốt của thân bằng quyến thuộc các Phật tử đã quá vãng. Tổng chi phí xây dựng mới Chùa Giác Ngộ trên 20 tỷ đồng VN.