1. Vì sao Đông y không khuyến khích ăn quá nhiều thực phẩm có tính hàn, tính lạnh?
Bởi vì ngày xưa điều kiện kinh tế còn khó khăn, các gia đình thuộc nền văn minh nông nghiệp không có điều kiện thường xuyên ăn thịt cừu. Đông y là nền y học hình thành trong bối cảnh xã hội nông nghiệp, vì vậy thường không khuyến khích sử dụng quá nhiều thực phẩm có tính hàn, tính lạnh.
Theo quan niệm Đông y, thịt cừu là một trong những loại thực phẩm bổ dương hàng đầu. Ví dụ như sữa, bất kể là loại sữa nào, đều được xem là thực phẩm có tính hàn. Trẻ nhỏ có dương khí dồi dào nên có thể sử dụng sữa, còn người trưởng thành thì không nhất thiết phải uống thường xuyên.
Tuy nhiên, nếu mỗi ngày đều ăn thịt cừu thì vẫn có thể uống sữa, bởi thịt cừu và sữa có thể tạo nên sự cân bằng âm dương. Đây cũng là cách lý giải thường được nhắc đến khi nói về chế độ ăn của người Mông Cổ.
Điều quan trọng là quy tắc chỉ mang tính tham khảo, còn con người cần vận dụng linh hoạt, nhìn nhận mọi vấn đề theo tinh thần biện chứng. Ngày nay điều kiện sống đã tốt hơn, thực phẩm cũng phong phú hơn. Nếu muốn sử dụng các món ăn có tính hàn, tính lạnh thì có thể cân đối bằng những thực phẩm có tính ôn, chẳng hạn như thịt cừu.
Theo góc nhìn này, Đông y không đơn thuần chỉ nhằm chữa bệnh mà còn là một học thuyết giúp con người duy trì sự cân bằng âm dương trong đời sống.
2. Một trải nghiệm cá nhân về việc nhiễm lạnh do điều hòa
Tôi xin kể một câu chuyện bản thân đã từng trải qua.
Tháng 6 năm 2007, tôi đi công tác từ miền Nam trở về bằng chuyến tàu tốc hành có điều hòa và mua vé giường nằm tầng trên. Lúc đó đang là mùa hè, thời tiết rất nóng, nhưng trong toa tàu điều hòa cũng không thật sự mát.
Buổi tối đi ngủ, tôi chỉ đắp chăn nửa người, cánh tay để lộ ra ngoài. Ai từng đi tàu nằm đời cũ đều biết cửa gió điều hòa nằm ở phía trên cùng của toa xe, vì vậy giường tầng trên gần như hứng trọn luồng gió lạnh. Do trời nóng nên tôi cứ để gió thổi trực tiếp vào nửa người suốt đêm.
Sau khi về nhà chưa đầy ba ngày thì bắt đầu xuất hiện triệu chứng. Ban đầu vai trái hơi đau nên tôi không để ý. Đến một buổi tối đang nấu ăn, trong lúc thái rau bị đứt tay, tôi mới phát hiện cánh tay trái gần như không còn nghe theo sự điều khiển.
Hoảng hốt, tôi gọi điện cho một người bạn làm việc trong bệnh viện. Sau khi nghe mô tả, anh ấy cho rằng có khả năng bị viêm quanh khớp vai và khuyên hôm sau nên đi chụp X-quang.
Kết quả chụp phim hoàn toàn bình thường. Lúc này cánh tay trái gần như không thể cử động được. Tôi vẫn có thể cử động các ngón tay, vẫn còn cảm giác bình thường nhưng hoàn toàn không thể nâng cánh tay lên.
Bác sĩ cho rằng có thể nguyên nhân là do bị nhiễm lạnh từ điều hòa, vì còn trẻ nên chỉ cần chườm nóng và nghỉ ngơi sẽ dần hồi phục.
May mắn là công việc của tôi chủ yếu ngồi máy tính vẽ bản vẽ. Tôi dùng tay phải nâng cánh tay trái đặt lên bàn phím, các ngón tay vẫn hoạt động nên công việc không bị ảnh hưởng quá nhiều.
Một bác thợ lớn tuổi nhìn thấy tình trạng của tôi liền nói căn bệnh này khá dai dẳng. Bản thân bác đã mắc nhiều năm, đến mùa hè vẫn phải mặc áo gile len. Sau đó bác chia sẻ rất nhiều kinh nghiệm chữa trị, trong đó tôi thấy phương pháp dùng ngải cứu có vẻ khả thi nhất.
Tôi mua một hộp xông ngải cứu kèm túi đeo trước ngực. Mỗi ngày đều kiên trì sử dụng, khói ngải lan khắp nơi. Sau khoảng một tháng, tình trạng có cải thiện nhưng chưa đạt kết quả như mong muốn. Cánh tay đã nhấc lên được một chút nhưng vẫn chưa thể cầm nắm đồ vật.
Đến cuối tháng 7, tôi lại được cử đi công tác tại Bình Đỉnh Sơn, Hà Nam. Đó là một vùng quê rất hẻo lánh. Tôi được trải nghiệm mùa hè ở Hà Nam theo đúng nghĩa.
Nóng!
Không chỉ ban ngày mà cả ban đêm cũng vô cùng oi bức. Muỗi rất nhiều. Do khu vực quá hẻo lánh nên không tìm được khách sạn. Chúng tôi đành ở nhờ nhà dân, trả tiền ăn ở đầy đủ.
Gia đình chủ nhà rất tốt bụng, cơm nước ngon nhưng phòng ngủ không có điều hòa, chỉ có một chiếc quạt bàn.
Đêm đến, nóng đến mức đầu cũng đẫm mồ hôi. Tôi phải lấy khăn mặt lót dưới đầu. Không hề phóng đại, giữa đêm tỉnh dậy có cảm giác chiếc khăn có thể vắt ra nước.
Điều kỳ lạ là chỉ sau đúng một đêm như vậy, sáng hôm sau thức dậy, cánh tay trái của tôi gần như đã hồi phục hoàn toàn.
Ngày hôm đó tôi làm việc bình thường suốt cả ngày mà không còn gặp trở ngại nào.
Tôi đoán rằng một đêm đổ mồ hôi rất nhiều đã giúp cơ thể giải phóng phần hơi lạnh tích tụ. Sau đó tôi tiếp tục ở Bình Đỉnh Sơn thêm một tuần và từ đó đến nay căn bệnh không còn tái phát.
Từ trải nghiệm ấy, tôi luôn cẩn trọng hơn mỗi khi sử dụng điều hòa.
Theo quan điểm cá nhân, nếu ai có biểu hiện thấp hàn thì có thể tham khảo những phương pháp điều dưỡng phù hợp với thể trạng của mình. Tuy nhiên, với các triệu chứng kéo dài hoặc nghiêm trọng, vẫn nên thăm khám tại cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị đúng cách.
3. Góc nhìn về thể chất và cảm xúc theo quan niệm Đông y
Theo quan điểm được chia sẻ trong bài viết, cơ địa của nhiều người Trung Quốc có xu hướng tỳ vị suy hư, vì vậy Đông y thường khuyên hạn chế sử dụng quá nhiều thực phẩm có tính hàn, tính lạnh.
Trong thời kỳ dịch bệnh, từng có một vị danh y Đông y nhận xét rằng may mắn là loại virus khi đó chủ yếu tấn công đường hô hấp chứ không phải hệ tiêu hóa. Theo ông, nếu tác động mạnh đến hệ tiêu hóa thì sẽ gây nhiều khó khăn hơn, bởi nhiều người vốn đã có tỳ vị hư yếu.
Bài viết tiếp tục đưa ra một cách lý giải mang tính quan điểm rằng nguyên nhân có thể đến từ yếu tố văn hóa và giáo dục. Từ nhỏ, nhiều trẻ em luôn phải để ý đến cảm xúc của cha mẹ, khó thiết lập ranh giới cá nhân và thường xuyên sống trong áp lực phải làm hài lòng người lớn.
Theo cách nhìn của Đông y, khi con người không thể "tiêu hóa" những áp lực và biến cố trong cuộc sống thì khả năng tiêu hóa thức ăn cũng dễ bị ảnh hưởng.
Những đứa trẻ luôn sống trong trạng thái lo âu, cố gắng đáp ứng mọi kỳ vọng của người lớn sẽ dễ rơi vào trạng thái tiêu hao năng lượng kéo dài. Theo quan niệm này, cảm xúc và hệ tiêu hóa có mối liên hệ mật thiết với nhau.
Vì vậy, trước mỗi sự việc xảy ra trong cuộc sống, điều quan trọng là tự hỏi bản thân: điều đó đang nuôi dưỡng mình hay đang làm mình kiệt sức? Nếu hầu hết mọi việc đều khiến bạn căng thẳng và mệt mỏi thì chính những áp lực ấy đang "tiêu hóa" bạn chứ không phải bạn đang tiêu hóa chúng.
Theo Đông y, tỳ vị không chỉ đảm nhiệm chức năng tiêu hóa thức ăn mà còn liên quan đến việc điều hòa cảm xúc. Khi cảm xúc bị ứ trệ thì hệ tiêu hóa cũng có thể chịu ảnh hưởng.
Bổ sung thêm một góc nhìn, bài viết cho rằng nếu một người thường xuyên lo âu, kìm nén cảm xúc hoặc rơi vào trạng thái trầm cảm thì dễ hình thành thể chất âm hàn.
Lý giải được đưa ra là do năng lượng của họ luôn ở trạng thái tiêu hao. Họ khó thiết lập ranh giới cá nhân, dễ bị người khác chi phối, kiểm soát hoặc gây áp lực. Cha mẹ yêu cầu thành tích, thầy cô trách phạt vì sai sót, lâu dần khiến họ luôn sống trong tâm thế phòng vệ và sợ hãi.
Sự tiêu hao năng lượng kéo dài ấy, theo quan điểm Đông y, có thể dẫn đến khuynh hướng âm hàn trong cơ thể. Vì vậy mới có lời khuyên hạn chế sử dụng quá nhiều thực phẩm mang tính âm hàn đối với những người vốn đã có cơ địa thiên về hàn, nhằm tránh làm mất cân bằng nhiều hơn.
Bài viết phản ánh một góc nhìn của Đông y về mối liên hệ giữa ăn uống, thể chất và đời sống tinh thần. Những nội dung trên mang tính tham khảo và không thay thế cho tư vấn hoặc chẩn đoán y khoa hiện đại.
Nguồn: https://www.zhihu.com/question/620680634
_240.jpg)
_240.jpg)
