;
Nhà sư Ajhan Liem bật
cười và trả lời rằng : Đã là người thì tất cả đều mang bệnh "ung
thư" - kể cả chúng ta đang ngồi đây ! Tất cả mọi người đều bị
"ung thư", đấy là một thứ bệnh ngặt nghèo không sao chữa lành được:
ấy là cái chết. Dù có chữa chạy cách mấy đi nữa thế nhưng loại "ung
thư" này không sao chữa lành được. Các bạn có hiểu được điều ấy hay chăng?
Chúng ta không thể
suốt đời cứ tin rằng rồi đây mình sẽ vượt thoát tất cả mọi thứ khó khăn (có nghĩa là bệnh
nào cũng sẽ chữa lành được). Thân xác con người là cả một ổ bệnh tật
- bản chất của nó là như thế. Không nên quá lo nghĩ... thế thôi. Hãy tận dụng
những gì mình đang có một cách hữu ích. Lo lắng và buồn phiền chỉ là cách tạo
ra thêm sự lo sợ và gây trở ngại cho sự vận hành suông sẻ của toàn thể thân
xác.
Chính tôi cũng đang mang bệnh "ung thư" trong người. Tôi đi
khám bệnh, sau khi khám xong bác sĩ bảo rằng nhịp tim của tôi không đều:
"Không được bình thường lắm". Tôi đáp lại ngay: "Không, phải nói
là bình thường chứ! Trái tim của tôi hoạt động đã lâu rồi, nay nó thấm mệt, chỉ
có thế thôi".
Trong kiếp sống của con người, vào một lúc nào đó thân xác sẽ suy sụp.
Tất cả mọi sự đều vận hành phù hợp với các quy luật thiên nhiên - chẳng có gì
phải lo lắng cả. Khi thời điểm đã đến thì mọi sự cũng sẽ tự động xảy ra, đúng với
những gì sẽ phải xảy ra. [Vị sư Ajahn Liem nở một nụ cười thật nhân ái]. Hãy cố
giữ sự thư giãn. Nếu tim mình không bị xao động thì mình cũng sẽ cảm nhận được
hạnh phúc.
Dù phải tiếp tục sống trong bất cứ hoàn cảnh nào, thì Đức Phật cũng đều
khuyên chúng ta nên giữ thái độ "ai mà biết được" (xem mọi sự "là
như thế"), và nên tiếp cận với sự sống này như thế nào hầu giúp
mình buông xả và để cho mọi sự vận hành phù hợp với dòng luân lưu của chúng.
Nếu biết buông xả thì chúng ta cũng sẽ cảm thấy nhẹ nhàng. Chỉ khi nào vác lên
người đủ mọi thứ thì chúng ta mới cảm thấy nặng nề. Vác lên người các thứ ấy có
nghĩa là bám víu vào chúng và xem chúng là thuộc của mình, thế nhưng trên thực
tế thì chẳng có gì trong thế giới này là của mình cả.
Có hai thế giới: thế
giới bên ngoài - tức là những gì trên mặt hành tinh này – và thế giới bên
trong. Thế giới bên trong gồm có các thành phần thân xác tạo ra một con vật mà
chúng ta gọi là "chính mình". Dầu sao cũng không thể nào bảo rằng cái
tổng thể gồm các thành phần ấy là "chính mình" được, bởi vì đến một
ngày nào đó thì nó cũng sẽ phải sụp đổ. Tất cả những gì hiện hữu sẽ phải tan
rã. Tất cả đều biến đổi và sau cùng sẽ đưa đến một tình trạng mà chẳng còn có
gì thuộc về mình nữa .
Đức Phật khuyên chúng ta nên nhìn vào cuộc sống của mình theo chiều
hướng ấy, đấy là cách giúp chúng ta nhận biết mọi sự một cách đúng đắn. Nếu
không sẽ khiến chúng ta nắm bắt và bám víu vào chúng; và đấy cũng chính là cách
tự tạo ra cho mình đủ mọi thứ lo buồn và mang lại cho mình cảm tính bị bủa vây và
trói chặt bởi đủ mọi thứ ràng buộc –chúng ta sẽ không còn một chút tự do nào
nữa.
Dù các bạn phải gánh
chịu bất cứ một thứ bệnh tật nào thì tôi cũng xin các bạn đừng xem đấy là một
vấn đề to lớn. Tất cả cũng là tự nhiên mà thôi. Bất cứ gì hiện ra sẽ phải biến
đổi khác đi. Thật hết sức bình thường.
Bệnh tật là một thứ gì đó thật bình thường và tự nhiên. Vì thế mà Đức
Phật khuyên chúng ta hãy xem nó như một đề tài để khảo sát và nghiên cứu hầu
giúp mình khám phá ra các phương pháp thích nghi nhằm tìm hiểu nó. Nhờ đó chúng
ta sẽ có thể hướng sự cảm nhận của mình vào con đường giúp mình loại bỏ mọi thứ
chướng ngại. Thể dạng an bình, tươi mát hay một hình thức an trú nào đó đều có
thể hiện ra với chúng ta từ bệnh tật.
Trái lại nếu chúng ta cố tình bám víu vào mọi sự vật, thì các yếu tố
khác theo đó cũng sẽ hiện ra và bủa vây chúng ta, chẳng hạn như giận giữ, thèm
muốn và vô mình. Dục vọng, ác cảm và các ý niệm sai lầm là những nguyên nhân
chính yếu nhất mang lại đủ mọi thứ khó khăn tàn phá chúng ta. Đức Phật dạy
chúng ta nên luyện tập và tìm hiểu thấu đáo mọi sự vật và nhờ đó chúng ta sẽ có
thể ngăn chận các thể dạng bất an không thể xảy ra được nữa. Một cách thật ngắn
gọn thì trên đây là cốt lõi của toàn bộ giáo lý mà Đức Phật đã giảng dạy.
Sở dĩ dukkha (khổ đau)
hiện hữu là do nguyên nhân thèm khát (ham muốn, dục
vọng) làm phát sinh ra nó. Sự
thèm khát ấy sẽ trở nên thật mạnh mẽ nếu cứ mặc cho nó tự do tung hoành. Trái
lại nó sẽ phải giảm xuống nếu chúng ta biết cách ngăn chận nó và ý thức được là
tại sao lại phải ngăn chận nó. Nếu muốn loại bỏ khổ đau thì chúng ta phải biết
buông xả. Do đó chúng ta phải cần một số phương pháp giúp mình buông xả các thứ
bám víu ấy. Chúng ta phải tập trung sự chú tâm vào các phương pháp luyện tập nhằm
giúp mình làm giảm bớt cảm tính về "cái tôi", tức là sự nắm bắt mà
Đức Phật gọi là attavâdupâdâna: sự
bám víu vào cái ngã.
Đức Phật dạy chúng ta một phương pháp thật đơn giản nhằm làm giảm bớt
sự nắm bắt "cái tôi " và xem nó như là một thứ gì đó thật quan
trọng: đấy là cách phải biết dừng lại và phát huy một thể dạng tâm thức gọi là ekaggatâ (tập trung vào một điểm duy
nhất) – nói cách khác là phải hoàn toàn tỉnh thức trong từng giây phút của hiện
tại - tức là trong khoảnh khắc hiện đang xảy ra. Tự đặt mình trong khoảnh khắc
hiện tại với một tâm trí thật cảnh giác sẽ mang lại cho chúng ta không những
một thể dạng thăng bằng và vững chắc mà còn giúp chúng ta hiểu được chính mình (trở về với con
người của mình hầu hiểu được chính mình là gì).
Các phương pháp mà Đức Phật đem ra giảng dạy cho chúng ta cũng không đến
nỗi nào quá phức tạp. Đấy là cách phát huy sự chú tâm và khảo sát những gì hiện
ra với một tâm thức đã hoàn toàn loại bỏ được mọi sự lo lắng, hoang mang và mọi
hình thức lo sợ.
Trước hết chúng ta hãy tập trung sự chú tâm vào các thành phần vật chất
của thân xác, các cấu hợp và các cơ duyên tác tạo ra nó, sau đó sẽ tiếp tục suy
tư về toàn bộ thân xác và các ý niệm quy ước của thế giới thường tình về chính cái
thân xác ấy (có nghĩa là tự hỏi thân xác từ đâu mà sinh
ra, nó có trường tồn hay không, nó có phải là "cái tôi" của mình hay
không, hay đấy chỉ là những thứ cấu hợp tạm thời, mang đầy bệnh tật và khổ đau.
Các tên gọi như đầu, mình, chân, tay, đẹp, xấu, đàn ông, đàn bà, thơm tho, hôi
hám... cũng chỉ là những quy uớc của thế giới thường tình), và sau
cùng sẽ tự hỏi xem có thứ nào thuộc của mình hay không (đầu, tóc, lông, đàn ông, đàn bà, thơm tho,
hôi hám... có phải là "cái tôi" của mình hay không?).
Người ta có thể phân chia thân xác ra nhiều thành phần: trên đầu có tóc, trên
thân thể có lông, móng chân, móng tay, răng và sau hết là một lớp da bao trùm toàn
thể những thứ ấy.
Đức Phật khuyên chúng
ta hãy quan sát và phân tích các thành phần thân xác ấy để thấy rằng chúng
không hề vững bền và trường tồn. Một ngày nào đó chúng cũng sẽ tan rã và lại trở
thành các thành phần căn bản (đất, nước, lửa, khí). Khi nào nhận thấy được
điều ấy thí chúng ta cũng sẽ không còn xem chúng là "chính mình" hay
thuộc "của mình" nữa. Chúng ta cũng không thể cho rằng mình có quyền
giữ nguyên các thành phần ấy trong tình trạng giống như hiện nay. Sư nối kết giữa
chúng ta và thân xác chỉ mang tính cách tạm thời.
Có thể ví chuyện ấy
như ngủ qua đêm ở một khách sạn hay trong một gian nhà thuê mướn. Thời gian lưu
ngụ có giới hạn – một đêm chẳng hạn. Khi giới hạn ấy đã hết thì chủ nhà tất sẽ
mời mình ra đi. Kiếp sống của mình cũng chỉ là như thế.
Đức Phật xem các quá
trình ấy (tức là sự đổi thay và tính cách tạm thời của các hiện
tượng) là các biểu hiện của thiên
nhiên, chúng gắn liền với tất cả mọi sự vật. Và các sự vật một khi đã hiện ra
thì sẽ phải chấm dứt và cuối cùng sẽ biến mất. Thấu hiểu được sự kiện ấy sẽ
khiến các thứ đam mê phải lắng xuống. Nhờ đó chúng ta sẽ bớt bám víu vào các sự
vật và các cảm tính cho rằng mình là một nhân vật quan trọng. Chúng ta sẽ không
còn lo sợ khi nghe nói đến bệnh tật hay bất cứ thứ gì khác. Tất cả mọi người
đều mang bệnh, ít nhất là một thứ bệnh gọi là dukkha vedâna - tức là cảm tính về sự bất toại nguyên - một căn
bệnh mà ngày nào chúng ta cũng phải lo tìm cách để chạy chữa: đấy là cảm giác
đau đớn do cái đói gây ra. Mỗi khi chúng ta làm cho sự đau đớn của cái đói phải
giảm xuống bằng cách đút thức ăn cho thân xác, thì nó lại hiện ra dưới các nhu
cầu khác và các đòi hỏi khác, chẳng hạn như phải tiểu tiện và đại tiện, đấy là cách
làm phát sinh ra các sự trói buộc khác. Tất cả những thứ ấy đều là bệnh tật.
Bệnh tật là một thứ gì
đó cần phải nghiên cứu và suy tư, thế nhưng đồng thời Đức Phật cũng khuyên
chúng ta không nên quá lo lắng về các chuyện ấy (nghiên cứu và suy tư để hết sợ, không phải là
cách mang thêm lo lắng), chỉ cần luyện tập một cách "nhẹ nhàng",
có nghĩa là chỉ cần vừa phải - chẳng hạn như khi hô hấp, chẳng cần phải cố gắng
hít vào mà cũng chẳng cần phải cố gắng thở ra.
Từ bản chất, các thành
phần và các cấu hợp thân xác đều biết tự quán xuyến lấy chúng. Đấy cũng chính
là cách mà chúng ta phải nhìn vào các hiện tượng nhằm giúp mình tránh khỏi mọi
sự nắm bắt và bám víu. Chúng ta phải luôn đặt mình trong một vị thế thật bình
thản.
Chúng ta may mắn (nhờ sự giảng dạy của Đức Phật) sớm nhận biết được ba đặc tính của sự hiện hữu: anica, dukkha và anatta [vô thường, khổ đau và vô ngã], nhờ đó tâm thức cũng sẽ lắng xuống. Chúng ta hiểu rằng chẳng có gì bền vững và trường tồn cả, và phải chấp nhận hiện thực là như thế. Đấy là phương cách phải nhìn vào mọi sự vật hầu mang lại cho mình một sự quán thấy đúng đắn (và nếu muốn vượt xa hơn tầm nhìn đó thì dù đang ốm đau thế nhưng cũng nên cố gắng ngồi thiền và sử dụng hơi sức còn lại để mang lại một chút lợi ích nào đó cho tất cả chúng sinh).
Bures-Sur-Yvette,
11.10.13
chuyển ngữ